Het Nederlandse energiesysteem verandert fundamenteel. Elektrificatie van mobiliteit, industrie en de gebouwde omgeving drijft de vraag naar elektriciteit op, terwijl het aanbod verschuift naar weersafhankelijke, decentrale bronnen. Netcongestie beperkt in grote delen van het land al de uitbreiding en verduurzaming van huishoudens en bedrijven, energie is in Nederland relatief duur, en geopolitieke spanningen vragen om meer onafhankelijkheid en weerbaarheid. Betrouwbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid staan daarmee onder druk.
Deze energietransitie is complex en gaat niet in één keer. Voor fossiele energie en kritieke grondstoffen leunen Nederland en Europa nog altijd deels op andere landen, wat ons kwetsbaar maakt voor schokken in aanvoer en prijsschommelingen. Hoge energieprijzen en netcongestie tasten de concurrentiepositie van Nederlandse en Europese bedrijven aan en remmen investeringen in verduurzaming.
AI in energie en duurzaamheid
De energiesector draait op fysische systemen, natuurwetten bepalen hoe die zich gedragen. Elke beslissing werkt direct meetbaar door in energieverbruik, netstabiliteit en emissies. AI speelt in de hele energiewaardeketen een rol: bij systeemoptimalisatie en -balancering, het activeren van flexibele eindgebruikers en het sneller plannen, realiseren en onderhouden van infrastructuur. Generieke taalmodellen sturen zulke fysieke systemen niet aan. Daarvoor zijn energiespecifieke physical en world models nodig, getraind op een gedeelde data- en rekenbasis: hybride fysica-ML-modellen en digital twins, virtuele kopieën waarin je een ingreep eerst veilig uitprobeert.
Voor generiekere taken, zoals rapportages, kennismanagement, slim onderhoud en vergunningen, zet de sector taalmodellen al in, al remmen beperkte bemetering en datadeling de toepassing nog. Duurzaamheid geldt ook voor AI zelf: netresponsieve, energie-efficiënte rekenkracht en AI die de circulariteit van energie-assets in kaart brengt. De grote doorbraken liggen verder weg: autonome netoptimalisatie, zelflerende energiesystemen en AI-gestuurde materiaalontdekking.
Visie
Het werkgebied Energie & Duurzaamheid van AIC4NL verbindt netbeheerders, energiebedrijven, energiegemeenschappen, AI-scale-ups, kennisinstellingen en overheden. Samen brengen we AI van onderzoek en ontwikkeling naar praktijk in het energiesysteem. Het doel is een energievoorziening die duurzaam, betaalbaar en onafhankelijk is, en die onze economie concurrerend houdt. Veiligheid, uitlegbaarheid en soevereiniteit zijn daarbij randvoorwaarden.
“We werken toe naar een energiesysteem dat zichzelf grotendeels bijstuurt: AI die vraag, aanbod en opslag continu op elkaar afstemt. Die toekomst komt er niet vanzelf. We bouwen er nu aan, met kennis van het energiesysteem én van AI, en met iedereen die mee wil doen.”
Marcel Postema, Werkgebied leider Energie en Duurzaamheid
