Een onderzoek van McKinsey uit 2023 voorspelde een productiviteitsstijging van 20 tot 40 procent door generatieve AI. Maar als je nu aan medewerkers vraagt hoe AI hun werk beïnvloedt, blijkt de praktijk anders. AI blijkt geen toverstaf te zijn. Het is veel interessanter dan dat.
Marloes Roelands, Werkgebied leider Talent, kennis en vaardigheden van AIC4NL, op het Nederlands AI Congres 2026.
Tijdens de breakoutsessie ‘Talent, kennis en vaardigheden’ op Het Nederlandse AI Congres werd bezoekers gevraagd wat AI met hun werk doet, in één woord of korte zin. ‘Weinig, ‘chaos’, ‘niets’ werden vaak genoemd, maar ook ‘versnelling’ en ‘vernieuwing’. De beloofde sprong in efficiency blijft voorlopig uit, maar het werk wordt er intussen wel onoverzichtelijker op.
Leren, werken en experimenteren
In januari 2026 kwam uit onderzoek van het World Economic Forum naar voren dat 54 procent van de banen gaat veranderen en dat er 24 procent nieuwe banen bijkomen. Banen verdwijnen niet zomaar, de inhoud verandert wel. Dit blijkt ook uit de verkenning AI, Curriculum & Arbeidsmarkt van Npuls (23 juni 2026), waaraan Marloes Roelands (Werkgebied leider Talent, Kennis en Vaardigheden) vanuit AIC4NL aan meewerkte. AI neemt taken over en ondersteunt werknemers, maar creëert ook nieuw werk, zoals het beoordelen van AI-output. Handmatig routinewerk wordt minder. Daar komt meer denkwerk voor in de plaats, en ook meer creativiteit en verantwoordelijkheid.
Deze verschuiving betekent dat er andere vaardigheden gevraagd worden. AI-geletterdheid wordt de basis. Kritisch denken en het vermogen je aan te passen op nieuwe ontwikkelingen worden belangrijker. Wij constateerden deze verandering eerder al in de ICT-sector: AI vraagt niet om minder ICT-talent, maar om meer talent met andere vaardigheden.
De grootste mismatch met AI zit misschien wel in ons leermodel. Dat is nu nog lineair. Je volgt een opleiding, bouwt een carrière op en doet af en toe een cursus. De praktijk heeft dit model nu ingehaald. Een leven lang ontwikkelen is noodzaak geworden, maar wij leiden op voor een onbestaande stabiliteit. Leren moet daarom continu zijn, modulair, en in het werk zelf plaatsvinden.
Maar er is meer aan de hand: AI neemt leertrappen weg. Met routinetaken verdwijnen ook bepaalde instapmomenten voor starters. En binnen organisaties experimenteren mensen individueel met AI en ontwikkelen zo eigen werkwijzen. Zonder kaders versnippert dat. Experimenteren werkt beter in teams waar iedereen eigen expertise inbrengt. Leren, werken en experimenteren vragen dus om een nieuw ontwerp. De learning communities van AIC4NL zijn daar een voorbeeld van.
Breng praktijk en onderwijs samen
ETNA Coffee Technologies in Doetinchem ontwikkelt en produceert eerlijke koffiemachines en is participant in de Learning Community AIMM (AI voor MKB en MBO). De assemblage van de machines is een handmatig proces. Eventuele assemblagefouten, zoals bij bekabeling of aansluitingen van slangen kwamen pas aan het eind van de productielijn bij een test aan het licht. Nu kijkt een slimme cameraopstelling mee en zien operators nog voor de test via een dashboard direct of alles goed gaat.
Door alle nieuwe technische mogelijkheden verandert het werk. Volgens directeur operations van ETNA, Linda van de Maat went dit wel snel. “Voor een operator is niets vervelender dan dat een collega bij de test constateert dat je een assemblagefout hebt gemaakt. Veel liever kom je daar zelf achter. Als jij aan de voorkant al een hulpmiddel hebt waarmee je de foutjes eruit kunt halen, is dat heel erg prettig.”
Linda van de Maat, directeur operations van ETNA, tijdens het Nederlands AI Congres 2026.
De kennis voor deze oplossing kwam binnen via de learning community (een platform waar bedrijven en onderwijsinstellingen samenwerken aan concrete usecases om de AI-competenties van medewerkers te versterken). Student Tygo Poodt (Smart Industry, Graafschap College) kwam binnen als stagiair. “Zonder Tygo hadden we een hoop dingen nog niet geweten. Hij brengt kennis binnen die wij intern gewoon nog niet hadden,” zegt Van de Maat. Poodt zelf leert er ook veel van. “Minder theorie, maar echt dingen doen. Ik ben eigenlijk één van de eerste studenten die dit echt in de productie heeft gebracht.”
AI raakt gehele organisatie
Netbeheerder Alliander gebruikt AI voor congestiemanagement en kan inmiddels niet meer zonder. Maar ook AI Governance Officer Lizzy van Sterkenburg ziet AI niet als magie: “Wij vinden het een stuk software en technologie, en zo gaan we er ook mee om.” Bij Alliander heeft AI wel een flinke invloed. “Onze hele organisatie wordt geraakt. Hoe we samenwerken, hoe onze banen eruitzien. Rollen veranderen, nieuwe rollen komen erbij,” zegt Van Sterkenburg. Haar eigen functie bestond twee jaar geleden bijvoorbeeld nog niet.
Lizzy van Sterkenburg, AI Governance Officer bij Alliander.
Eén standaardtraining om goed om te gaan met AI is niet voldoende. Alliander startte in 2024, vanuit de Europese AI Act, met AI-geletterdheid op maat. Developers willen weten hoe ze wetgeving vertalen naar hun werk, inkoop en contractmanagement moeten beoordelen bij welke AI-aanbieders ingekocht wordt, en IT-architecten hebben weer heel andere vragen. “We moesten als organisatie anders gaan leren.” Inmiddels leren werknemers bij Alliander ook over AI uit eigen beweging. Zo organiseren teams zelf zogenaamde chapterdagen over AI.
Het onderwijs moet zichzelf opnieuw uitvinden
Als het werk verandert, moeten beroepsopleidingen dat dus ook. René van der Burgt, adjunct-directeur bij Avans Hogeschool, deelnemer aan AIC4NL. “Het hbo moet zichzelf transformeren. Dat wat we nu doen verliest haar bestaansrecht.
In de wet staat dat de overdracht van kennis centraal staat. Daar is AI nou juist heel goed in.” Hij ziet de noodzaak om van kennisinstelling naar een plek voor persoonlijke ontwikkeling te gaan, met docenten als begeleiders van betekenisvolle leerervaringen. Want kennis is nu gedemocratiseerd: “Het gaat over handelingsbekwaamheid. Je hebt kennis nodig om iets te kunnen, en dat is heel moeilijk te kopiëren.” Weten wat de doorwerking van AI nog meer betekent in het hbo? Lees deze interactieve verkenning.
René van der Burgt, adjunct-directeur bij Avans Hogeschool
Npuls-verkenning
De Npuls-verkenning laat zien dat opleidingen hier al mee kunnen beginnen. De boodschap aan mbo, hbo en wo: wacht niet. Binnen bestaande kaders is al ruimte, via keuzevakken, minors en modules. Monitor arbeidsmarktontwikkelingen en betrek daarbij naast werkgevers ook werknemers en studenten, want zij zien als eersten hoe taken echt veranderen.
Bronnen
- McKinsey (2023) – The economic potential of generative AI: The next productivity frontier
- World Economic Forum (januari 2026) – Four Futures for Jobs in the New Economy: AI and Talent in 2030
- Npuls (23 juni 2026) – Verkenning AI, Curriculum & Arbeidsmarkt
- AIC4NL – AI vraagt niet om minder ICT-talent, maar om meer talent met andere vaardigheden (LinkedIn)
- AIC4NL – Learning communities
- IVTO – Interactieve verkenning: Het hbo in transformatie
Dit artikel kijkt terug op de breakoutsessie van het AIC4NL-werkgebied Talent, Kennis en Vaardigheden tijdens Het Nederlandse AI Congres 2026, met bijdragen van Marloes Roelands (AI Coalitie voor Nederland), ETNA Coffee Technologies, Alliander en Avans Hogeschool. De volledige verkenning AI, Curriculum & Arbeidsmarkt is te lezen op de kennisbank van Npuls.
