AI inzetten voor een duurzaam en eerlijk energiesysteem

Het stroomnet loopt tegen zijn grenzen aan, de vraag naar elektriciteit blijft groeien en data over het energiesysteem ligt versnipperd. AI belooft scherpere voorspellingen en betere coördinatie. ELSA Lab AI4ES onderzoekt onder welke voorwaarden die inzet standhoudt: juridisch, ethisch, ecologisch, economisch en maatschappelijk.

De rol van AI in het energiesysteem

De fysieke beperkingen van het energiesysteem raken aan energieonafhankelijkheid, leveringszekerheid en het tegengaan van klimaatverandering. Netcapaciteit, groeiende elektriciteitsvraag en het gebrek aan bruikbare data hangen daarbij met elkaar samen. AI kan daarbij helpen: vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen, verbruik en opwek voorspellen.

De technologie ontwikkelt zich sneller dan het denken over de gevolgen. Juridische, ethische, ecologische, economische en maatschappelijke vragen verdwijnen makkelijk naar de achtergrond, omdat het directe voordeel ervan minder zichtbaar is. AI4ES werkt daarom vanuit een onderzoeksvraag: welk reguleringskader, bestaand, opkomend of nieuw te ontwikkelen, maakt duurzame toepassing van AI in de energiesector mogelijk, met inachtneming van ethische, milieu-, economische, zakelijke en maatschappelijke aspecten?

Over ELSA Lab AI4ES

AI en energiesystemen zijn los van elkaar gegroeid. Een transdisciplinaire aanpak brengt de vraagstukken in beeld die uit die combinatie ontstaan, over een middellange termijn en vanuit de perspectieven die ertoe doen. Nieuwe veranderingen en uitdagingen die onderweg opduiken, brengt het lab in kaart en onderzoekt het, zodat je ze leert aanpakken zodra ze zich voordoen. Het lab heet voluit AI4ES E3LSA Lab, naar de milieu-, economische, zakelijke, ethische, juridische en sociale uitdagingen die het onderzoekt.

AI4ES werkt aan twee kanten van duurzame AI: AI voor duurzaamheid, waarbij AI duurzame praktijken ondersteunt, en duurzaamheid van AI, waarbij de technologie zelf een kleinere ecologische voetafdruk krijgt. Het lab ontwikkelt prototypes van oplossingen voor juridisch-technische vraagstukken en voor beleidsprocedures waarmee organisaties in de energieketen verantwoorde AI invoeren.

Doelstelling: bijdragen aan AI-toepassingen in de energiesector die wettig, ethisch, milieuvriendelijk en maatschappelijk verantwoord zijn, binnen de wettelijke kaders die AI in deze sector reguleren en met oog voor de economische en zakelijke context.

Richting geven aan verantwoorde AI in het energiesysteem

AI4ES onderzoekt de risico’s die het gebruik van AI in de energiesector meebrengt:

• onzorgvuldig gebruik van AI;
• autonome bots die de controle over kritieke energie-infrastructuur overnemen;
• cybercriminaliteit;
• politiek of bestuurlijk misbruik van AI;
• schending van de privacy;
• eigendom van data;
• de CO2-voetafdruk van datacenters;
• aansprakelijkheid;
• verwerking van e-waste.

Die risico’s leveren normatieve vragen op, juridisch, ethisch en politiek. Antwoorden daarop helpen gemeenschappen, overheden en bedrijven verstandige beslissingen te nemen over AI in (gedecentraliseerde) energiesystemen.

Het lab werkt aan betere naleving van wetgeving bij AI-toepassingen in de energiesector en aan een veilige, veerkrachtige energie-infrastructuur. Bedrijven krijgen steun bij de juridische uitdagingen die uit ingewikkelde kaders voortkomen, technologiebedrijven en partijen op de energiemarkt krijgen ruimte om hun activiteiten te optimaliseren met AI die ze verstandig toepassen, en investeringen in AI-ontwikkeling versnellen de energietransitie en verlagen operationele kosten.

Uit praktijkprojecten komt de AI4ES Navigator voort, waarmee het lab nieuwe regelgeving vormgeeft voor nieuwe technologieën, bedrijfsmodellen en de betrokkenheid van stakeholders. In die use cases verzamelt AI4ES via participatief onderzoek praktijken, casusvoorbeelden, lessen, scenario’s en aanbevelingen, die juridische en ethische kaders onderbouwen met ervaring uit de praktijk.

Samenwerkingspartners

Partners uit de energiesector en kennisinstellingen voeren AI4ES samen uit: Coolgradient, Enexis, &Flux, CONNECTR, NLdigital, Eurofiber, Endona/Escozon, Electricity Campus, AI-hub Oost-Nederland, FME, Brainport Development, KPN, Elferink & Kortier Advocaten en Stadtwerke Gronau. Het lab deelt kennis met de andere ELSA Labs en scherpt daarmee het eigen werk aan.