Vijf vragen aan Nardie Scharenborg: AI-innovatie en regelgeving moeten elkaar kunnen versterken

Nardie Scharenborg is sinds 1 november bestuurder van AIC4NL. Ze behoort tot de eerste generatie afgestudeerde AI-specialisten in Nederland en werkte in het internationale bedrijfsleven en bij de Rijksoverheid. Welke ervaringen neemt ze mee en wat wil ze in beweging brengen? 

1. Je behoort tot de eerste generatie afgestudeerde AI-specialisten in Nederland. Waar begon jouw fascinatie voor AI en hoe kijk je naar de enorme ontwikkeling die het vakgebied sindsdien heeft doorgemaakt? 

“In de jaren tachtig en negentig boekte AI de eerste commerciële successen. Organisaties begonnen expertsystemen te gebruiken: programma’s die menselijke expertise nabootsten met duizenden ‘als-dan’-regels. Tegelijkertijd leerden kunstmatige neurale netwerken steeds effectiever van data. Overheden en bedrijven investeerden miljarden. 

In die periode ging ik studeren en kreeg ik de kans om als een van de eersten in Nederland af te studeren in AI. Ik combineerde vakken uit de psychologie en informatica: het analyseren van menselijk expertgedrag en het ontwikkelen van expertsystemen. Zo werd ik deelgenoot van deze boeiende ontwikkelingen. 

Het vakgebied kende vervolgens verschillende ups en downs. Expertsystemen bleken duur in onderhoud en rigide. Onderzoekers ontwikkelden daarom systemen die zelf patronen herkenden in grote hoeveelheden data, het fundament van het huidige machine learning. Doorbraken in rekenkracht en de opkomst van internet maakten nieuwe toepassingen mogelijk, zoals spraakherkenning, beeldherkenning en zoekmachines. 

Met ChatGPT werd generatieve AI op 30 november 2022 in één klap mainstream. Technologie die lange tijd vooral voor specialisten toegankelijk was, kwam binnen ieders bereik. De ontwikkelingen gaan inmiddels duizelingwekkend snel. Daar moeten we als mensen verantwoord mee blijven omgaan.” 

2. Je hebt zowel in het internationale bedrijfsleven als bij de Rijksoverheid gewerkt aan technologische innovatie en digitale transformatie. Welke ervaringen neem je mee naar AIC4NL? 

“Ik heb ruim dertig jaar gewerkt in technische, consultancy-, management- en directierollen bij internationale consultancy- en IT-dienstverleners, in onder meer transport en logistiek, telecom, de financiële sector en de overheid. De rode draad was steeds inhoudelijke mensen verzamelen en teams of businessunits bouwen om technologische innovaties toepasbaar en schaalbaar te maken. 

Als ondernemer heb ik daarnaast kleine bedrijven mede opgericht, investeerders aangetrokken en financiering gevonden voor nieuwe diensten en producten. Als CTO/CIO bij SSC-ICT, een van de grootste IT-dienstverleners voor de Rijksoverheid, was ik verantwoordelijk voor de strategische koers en gaf ik leiding aan de dienstverlening voor meer dan 57.000 rijksambtenaren bij zeven ministeries. Onder mijn leiding is daar het soevereine AI-platform vlam (veilige lokale AI-modellen) ontwikkeld en gelanceerd. 

Die loopbaan stelt me in staat technische inhoud, praktische uitvoeringskracht en bestuurlijke sensitiviteit te combineren. Daarmee wil ik bij AIC4NL de brug slaan tussen overheden, kennisinstellingen en marktpartijen in publiek-private programma’s.” 

Technologische innovaties toepasbaar en schaalbaar maken is de rode draad in mijn loopbaan. Bij AIC4NL wil ik daarvoor de kennis, mensen en middelen bundelen die nodig zijn om in Nederland AI verantwoord te ontwikkelen en breed toe te passen.

Nardie Scharenborg, bestuurslid AIC4NL

3. Bij SSC-ICT heb je gewerkt aan de veilige en verantwoorde toepassing van AI binnen de overheid. Wat heb je daar geleerd over de kansen en uitdagingen om AI daadwerkelijk in de praktijk te brengen? 

“Bij SSC-ICT hebben we met vlam een eigen, soeverein AI-platform ontwikkeld waarmee rijksambtenaren generatieve AI kunnen gebruiken en overheidsdata onder eigen beheer blijven. Ook kan AI dagelijkse werkprocessen op grote schaal versnellen en ondersteunen. De pilots lieten hoge acceptatie- en gebruikscijfers zien, met 77% positieve resultaten in testomgevingen. Om zulke oplossingen te ontwikkelen en uit te rollen, is krachtenbundeling essentieel. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zorgde als launching customer voor de eerste financiering. Daarmee konden we hardware, software en AI-expertise inkopen. 

Tegelijkertijd zijn veel toepassingen in de publieke cloud vanwege privacy, veiligheid en wettelijke vereisten niet direct toegestaan. Die behoedzaamheid knelt met de wens om snel te innoveren. Gevoelige overheidsdata mogen niet zomaar naar externe techbedrijven of over de grens stromen, terwijl soevereine oplossingen technisch en organisatorisch complex kunnen zijn om op te schalen. Wisselend beleid, kabinetswijzigingen en verschillende kaders binnen ministeries maken dat extra uitdagend. 

Bij AIC4NL wil ik die ervaring inzetten om partijen bijeen te brengen die technologie, financiering en bestuurlijke voorwaarden gezamenlijk kunnen organiseren.” 

4. Nederland staat voor grote uitdagingen om zijn positie op het gebied van AI te versterken. Waar liggen volgens jou de belangrijkste kansen en wat is er nodig om de ontwikkeling en toepassing van AI te versnellen? 

“De kern ligt in het versnellen van AI-innovatie en de brede adoptie in bestaande bedrijfsprocessen, met name in strategische sectoren zoals zorg, energie, landbouw en defensie. Dat vraagt om een eigen AI-industrie en investeringen in drie samenhangende lagen: infrastructuur, technologie en toepassingen. 

Bedrijven en kennisinstellingen hebben betaalbare toegang tot rekenkracht nodig, bijvoorbeeld via Europese voorzieningen en de AI-fabriek in Groningen. Open modellen bieden mogelijkheden om zelf verder te ontwikkelen en minder afhankelijk te worden van buitenlandse techreuzen. Vervolgens moeten we die technologie benutten voor praktische, schaalbare toepassingen. 

Nederland heeft niet de diepe zakken van Amerika en China. Volgens de AI-investeringsagenda van AIC4NL is de komende vijf jaar minimaal € 5 miljard nodig om onze AI-positie op het niveau van koplopers zoals Scandinavië te brengen. Daarnaast zijn heldere, toetsbare kaders en ruimte voor groei nodig, zonder nationaal onnodig strenge regels bovenop Europese wetgeving te stapelen.” 

5. Wat spreekt je aan in de missie van AIC4NL en wat wil je als bestuurder in beweging brengen? 

“De balans tussen innovatie en verantwoordelijkheid. Menselijke autonomie en ethische kaders zijn essentieel voor maatschappelijk draagvlak. Ook het verbinden van overheid, wetenschap, startups en het mkb past bij mij. Daarmee voorkomen we versnippering, bundelen we innovatiekracht en versterken we onze digitale soevereiniteit. 

Aan mij de eer om voort te bouwen op wat mijn voorgangers, onder anderen Willem Jonker en Saskia Vlaar, hebben neergezet. Ik wil publiek-private programma’s verder vormgeven en aansturen, de banden met deelnemers en het bredere bedrijfsleven versterken en de regionale AI-netwerken actief betrekken, uitbouwen en verbinden. 

Technologische innovaties toepasbaar en schaalbaar maken is de rode draad in mijn loopbaan. Bij AIC4NL wil ik daarvoor de kennis, mensen en middelen bundelen die nodig zijn om in Nederland AI verantwoord te ontwikkelen en breed toe te passen. Ik kijk ernaar uit om dit samen met het geweldige team van AIC4NL, onze deelnemers en onze partners te gaan realiseren.”