Terugblikvideo AIC4NL 2025
AIC4NL in 2025: Aan de slag met AI
2025 was een enerverend jaar voor AI in Europa en Nederland. Wereldwijd versnelden de investeringen in AI in hoog tempo, met grootschalige programma’s en kapitaalstromen in de Verenigde Staten en China. Daarmee werd opnieuw duidelijk hoe groot de strategische betekenis van AI is voor economische groei, geopolitieke positie en als versneller voor maatschappelijke transities.
Europa reageerde hierop met een combinatie van ambitie en kaders. De AI Act trad in 2025 in werking en zette een belangrijk kader voor veiligheid, transparantie en publieke waarden. Tegelijkertijd maakte Europa duidelijk dat regelgeving hand in hand moet gaan met investeringen. Met initiatieven als het AI Continent Action Plan en de aanbevelingen uit het Draghi-rapport werd de noodzaak onderstreept om fors te investeren in AI om internationaal competitief te blijven.
Tegen deze achtergrond stond 2025 voor de AI Coalitie 4 NL in het teken van het maken van scherpe keuzes over investeringen, infrastructuur en de rol van AI in het toekomstig verdienvermogen van Nederland. Tegelijkertijd onderstreepte deze dynamiek de urgentie om niet te blijven hangen in analyse en beleid, maar juist concreet aan de slag te gaan met AI.
Vanuit onze missie – het bouwen aan een sterke en verantwoorde AI-positie voor Nederland – zijn we in 2025 gestart met de uitvoering van onze Agenda 2025–2027. In deze agenda hebben we vastgelegd waar we het voor doen en hoe we dat aanpakken: het vergroten van ons bereik, het beantwoorden van maatschappelijke vraagstukken en het vormgeven van AI-gedreven transities. Om richting te geven aan onze inzet, nemen we drie rollen op ons: opinieleider, programmabouwer en regisseur. Langs deze rollen blikken we hieronder terug op 2025.
Opinieleider: richting geven aan het AI-debat
Door actief positie te kiezen in het debat over investeringen, infrastructuur en publieke waarden, brachten we scherpte en samenhang in het Nederlandse en Europese AI-debat.
Koersbepaling: een integrale AI-investeringsagenda
In 2025 verschoof het AI-speelveld snel. Wereldwijd namen investeringen in AI in hoog tempo toe en ook Europa kwam in beweging, met grote programma’s en investeringsplannen zoals het EU AI Continent Action Plan en de daaruit voortvloeiende Apply AI-strategie. Dat maakte duidelijk dat Nederland niet kon volstaan met alleen praten en plannen.
Tegen die achtergrond hebben we onze koers aangescherpt. We inventariseerden de AI-plannen van politieke programma’s en concludeerden dat de plannen nog te versnipperd zijn. In diezelfde periode kwam het Nationaal Groeifonds op werkbezoek en bespraken we hoe Nederland AI verantwoord ontwikkelt en grootschalig in de praktijk toepast. Goede praktijkvoorbeelden zagen we bij Cairelab (het AI-expertisecentrum van het LUMC) en de politie, die de Nationale AI Challenge 2025 wonnen.
In de loop van 2025 werd steeds duidelijker dat deze inzet alleen succesvol kan zijn met een integrale AI-investeringsagenda. Met onze position paper riepen we politiek en bedrijfsleven op om €5 miljard te investeren in AI om aan te kunnen sluiten bij de technologische koplopers van Europa. Veel van deze aanbevelingen zijn terug te zien in het rapport Wennink. Dit rapport onderstreept het belang van AI voor het toekomstig verdienvermogen van Nederland en bevestigt de noodzaak van grootschalige investeringen.
In debat en in de media
Om richting te geven aan het AI-debat, namen onze experts deel aan panels, rondetafelgesprekken en keynotes op congressen in binnen- en buitenland. Van de UAE–Netherlands Technology & Innovation Roundtable in Den Haag, tot deelname aan het Nederland–Luxemburg Business Forum, BEB-kennisdagen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Eindhoven, de uitverkochte Data Expo en de ICT&health World Conference 2025.
Deze zichtbaarheid vertaalde zich ook naar een sterke aanwezigheid in de media. Van interviews en opiniestukken tot duiding in nieuws- en achtergrondprogramma’s: AI Coalitie 4 NL was regelmatig te zien en te horen in onder andere de Volkskrant, BNR, Financieel Dagblad, het Nederlands Dagblad, ICT&health, NRC en EW Magazine
Programmabouwer: AI-innovatie versnellen in de praktijk
Veel organisaties zien de kansen van AI, maar lopen vast zodra toepassing vraagt om gerichte keuzes, data of capaciteit. Als programmabouwer richten we ons daarom op het ontwikkelen en uitvoeren van programma’s die AI-innovatie in Nederland concreet versnellen en daarnaast op het bieden van de noodzakelijke randvoorwaarden daarvoor, zoals infrastructuur.
InnovatieLabs en Learning Communities: AI-vraagstukken oplossen
Goedbedoelde AI-initiatieven sluiten nog onvoldoende aan op de dagelijkse praktijk van organisaties. Ontwikkeling en toepassing verlopen vaak langs elkaar heen, terwijl samenwerking tussen bedrijven, overheid, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties juist nodig is om AI-vraagstukken effectief en verantwoord op te lossen.
InnovatieLabs en Learning Communities brengen AI-innovatie dichter bij de praktijk. In deze samenwerkingsverbanden krijgen deelnemers de ruimte om te experimenteren, kennis te delen en AI-oplossingen te ontwikkelen die aansluiten op concrete werkprocessen en maatschappelijke behoeften.
In het afgelopen jaar zijn vier nieuwe InnovatieLabs en vijf Learning Communities gestart. Zo laat het ‘PROSPER InnovationLab’ zien hoe AI kan helpen om zorginformatie begrijpelijker te maken voor patiënten en om data veilig te delen. In de Learning Community ‘AI voor een Lerende Maakindustrie’ werken partijen samen aan AI-toepassingen die de maakindustrie ondersteunen bij slimmer en duurzamer produceren.
ELSA Labs: ethiek en wetgeving toepassen
Naarmate AI een grotere rol speelt in publieke besluitvorming en maatschappelijke systemen, nemen ook de ethische, juridische en maatschappelijke vraagstukken toe. Zonder gerichte aandacht voor deze aspecten bestaat het risico dat AI-toepassingen onvoldoende aansluiten bij publieke waarden en bestaande wet- en regelgeving. In ELSA Labs werken onderzoekers en praktijkpartners samen aan het vraagstuk hoe ethiek en wetgeving de ontwikkeling en toepassing van AI beïnvloeden.
In maart 2025 zijn er vier nieuwe ELSA Labs gestart, onder andere het ‘Mobility DesAIgn Lab’ dat onderzoekt hoe geavanceerde AI, zoals prescriptive digital twins, verantwoord kan worden ingezet in stedelijk mobiliteitsbeleid. Drie concrete use cases tonen de maatschappelijke, juridische en economische implicaties van AI in toekomstig verkeersmanagement en duurzame mobiliteitsinterventies. Eind 2025 zijn er nog twee nieuwe ELSA labs aangekondigd: het ‘VAMAI ELSA Lab’ voor verantwoorde AI in de zorg en het ‘AI4ES-lab’ voor slimmer en duurzamer energiegebruik.
Breaking Barriers: opschaling in AI-startups
Succesvolle technologie opschalen is een vraagstuk dat veel founders bezighoudt. Veelbelovende AI-startups lopen vast bij de stap van technologieontwikkeling naar opschaling. De vertaalslag van technische innovatie naar toepasbare waarde, samenwerking rond data en toegang tot nieuwe markten vraagt om andere kennis en ondersteuning dan in de startfase beschikbaar is.
Met het nieuwe programma Breaking Barriers bieden we gerichte ondersteuning aan AI-start-ups om die stap naar doorgroei te maken. Gedurende negen maanden werken founders aan maatwerkvraagstukken rond onder meer marktpositionering, datasamenwerking en voorbereiding op marktexpansie.
De eerste vijf deelnemers aan het programma zijn van start. Voorbeelden zijn Cuurios, dat sensordata omzet in bruikbare inzichten, en Linksight, dat via encryptietechnologie samenwerking rond data mogelijk maakt. Eén deelnemende startup, MantiSpectra, haalde zelfs Nieuwsuur als veelbelovend Nederlands AI-initiatief in het kader van het Rapport Wennink.
AI-adoptie in het mkb
Veel AI-innovatie blijft steken in een experimentele fase, terwijl juist het mkb toepassingen daadwerkelijk naar de praktijk kan brengen. Zonder gerichte ondersteuning blijft de stap van ontwikkeling naar toepassing voor veel mkb-ondernemers te groot.
Om die drempel te verlagen, zetten we de MIT AI-regeling in. Daarmee ondersteunen we innovatieve mkb-ondernemers bij de ontwikkeling en toepassing van AI. In 2025 zijn veertien nieuwe projecten gestart die laten zien hoe AI bijdraagt aan sectorale vraagstukken.
Binnen de sector energie en duurzaamheid richten de projecten zich op slimme oplossingen voor klimaat- en weerbestendige energiesystemen, voorspellend onderhoud van windturbines en geautomatiseerde energie-optimalisatie voor bedrijven. In het werkgebied technische industrie wordt gewerkt aan AI-toepassingen die productieprocessen efficiënter en duurzamer maken, zoals voor onderzeese infrastructuur. Binnen de sector landbouw en voeding ondersteunen de projecten een schonere, preciezere landbouw, met AI-gestuurde onkruidbestrijding en monitoring van bestuiving in kassen. En in de sector gezondheid en zorg versnellen AI-innovaties de diagnose en ontwikkeling van nieuwe therapieën.
Komst van de Nederlandse AI-fabriek
We zijn erin geslaagd om een AI-fabriek naar Nederland te halen. De AI-fabriek vormt een nieuwe ruggengraat voor AI-ontwikkeling en -toepassing in Nederland. Het totale investeringsbedrag van €200 miljoen maakt dit de grootste investering in een publieke digitale onderzoeks- en innovatiefaciliteit in Nederland tot nu toe.
Het initiatief kwam vanuit AIC4NL, samen met consortiumpartners SURF, TNO en Samenwerking Noord. We werken samen aan de uitvoering, met het streven om de AI-fabriek in 2027 volledig operationeel te hebben.
Regisseur: het AI-ecosysteem verbinden en laten werken
Als regisseur brengen we partijen bij elkaar en zorgen we dat kennis, ervaringen en dilemma’s rond AI-ontwikkeling en -toepassing worden gedeeld en benut. Zo versterken we samenwerking op regionaal, nationaal en Europees niveau.
Samen optrekken met Europa
Gezien de geopolitieke ontwikkelingen moet Nederland zijn AI-inzet inhoudelijk afstemmen op Europese ambities en kaders. Alleen door deze alignment kan Europa als geheel concurrerend, innovatief en waardengedreven opereren in de mondiale AI-ontwikkeling.
Vanuit die richtlijn werken we samen met Europese partners als ADRA, waar AIC4NL namens Nederland zitting heeft in de Board of Directors, en ALT-EDIC. Zo dragen we bij aan het versterken van het Europese AI-ecosysteem, het versnellen van AI-innovatie en het ontwikkelen van nieuwe markten, met blijvende verankering van Europese waarden zoals transparantie, veiligheid en mensenrechten.
Deze samenwerking krijgt concreet vorm via internationale kennisuitwisseling en werkbezoeken, waaronder AI, Data, Robotics Forum in Stavanger, de Innovatiemissie Future of Compute in London, een werkbezoek aan Vlaanderen over hoe AI publieke dienstverlening kan versterken, de AIRE Club Brussel en de AI Action Summit in Parijs.
Leren en versnellen via de community
AI roept in uiteenlopende sectoren vergelijkbare vragen en dilemma’s op, van zorg en energie tot landbouw en onderwijs. Zonder uitwisseling en gezamenlijke reflectie blijven organisaties zoeken naar oplossingen voor dezelfde vraagstukken en lopen veel initiatieven vast in pilots of losse experimenten.
Daarom brengen we professionals het hele jaar door samen in community-bijeenkomsten waarin kennis, ervaringen en dilemma’s rond AI-ontwikkeling en -toepassing worden gedeeld en vertaald naar concrete vervolgstappen.
Op het Nederlandse AI Congres gingen ruim duizend professionals aan de slag met AI-vraagstukken in onder meer zorg, energie en landbouw. Daarnaast organiseerden we het hele jaar door tal van community-events. Daar deelden deelnemers hun dilemma’s op het gebied van AI-ontwikkeling en -toepassing en werkten ze samen aan oplossingen. Een greep hieruit:
- Lancering van FARM360TECH: de Europese samenwerking van AI in landbouw. Later opgevolgd door een nationaal evenement met als thema: heeft de landbouw een nationaal AI-plan nodig?
- Nationaal AI Debat over hoe we AI als kans inzetten, in plaats van als bedreiging te zien.
- De Werkconferentie van advies naar actie: AI en toekomstbestendig werk.
- Een geslaagd deelnemerscongres over de AI Act, waar duidelijk werd dat regelgeving niet het einde, maar juist het begin van innovatie kan zijn.
- Projectbijeenkomst Gezondheid en Zorg, over hoe we ervoor zorgen dat meer pilots in de zorg slagen.
- Een bijeenkomst over het onderwijs, over hoe AI het onderwijs kan versterken in plaats van tegenwerken.
Vooruitblik 2026
We sluiten het jaar optimistisch af: alles wijst op krachtige investeringen in AI waarmee verantwoorde AI in Nederland een flinke boost krijgt. AI Coalitie 4 NL en onze 400 deelnemers staan klaar om deze ambities waar te maken met kennis, ervaring en concrete oplossingen, voortbouwend op wat we de afgelopen jaren samen al hebben opgebouwd.
De richting is bepaald en de bouwstenen liggen er. In 2026 draait het om impact: werkende aanpakken opschalen, nieuwe sectoren aansluiten en de stap maken van pilots naar bredere toepassing. Met de komst van de AI-fabriek, een sterkere Europese aansluiting en doorontwikkeling van onze programma’s geven we vorm aan een samenhangende, verantwoorde en schaalbare AI-transitie voor Nederland. Bekijk hier onze plannen voor 2026.
