Hoe 350 zorgorganisaties samen met AIC4NL bouwen aan een gedeelde AI-infrastructuur
Zorgmedewerkers in de ouderenzorg besteden een groot deel van hun tijd aan administratieve handelingen en het zoeken naar informatie. Dat blijkt uit eerder onderzoek naar lastenverlichting in de Verpleeg-, Ouderen en Thuiszorg (VVT). De sector wil dat anders organiseren, maar de meeste zorgorganisaties zijn te klein om die digitaliseringsslag zelfstandig te maken. Capaciteit ontbreekt vaak, waardoor kennis blijft hangen en pilots niet verder komen.
Juist omdat veel organisaties tegen dezelfde beperkingen aanlopen, is AIC4NL, op verzoek van het Ministerie van VWS, gestart met een initiatief om deze versnippering te doorbreken. Vanuit die rol brengt AIC4NL partijen bij elkaar en helpt het om kennis en ontwikkeling te bundelen. Samen met ActiZ en zorgorganisaties wordt gewerkt aan een gedeelde aanpak, waarin stap voor stap een gezamenlijke infrastructuur wordt opgebouwd. Hard nodig, zeggen Jolanda Dircks, senior beleidsadviseur zorgtechnologie en AI bij ActiZ, en Rein Souwerbren, bestuurder bij Topaz en lid van de ActiZ Commissie Digitaal Denken en Doen. “Veel mensen doen iets met AI, maar het blijft op zichzelf staan,” zegt Dircks. Souwerbren herkent dat: “Elke partij en regio bedenkt z’n eigen dingen, terwijl veel processen op elkaar lijken.”
Digitale collega voor zorgmedewerkers
De organisaties die hiermee aan de slag gaan, beginnen bij de medewerker: waar zit de regeldruk, wat kost dagelijks onnodig veel tijd? “De mensen die het werk doen, weten waar de meeste behoefte aan is. Begin bij die vraagstukken,” adviseert Dircks.
Vanuit deze behoefte ontstaat een eerste toepassing: een digitale collega die medewerkers ondersteunt bij vragen over verlof, protocollen en andere administratieve taken. Je logt eenmalig in, stelt je vragen en krijgt gelijk de juiste antwoorden. “Je wilt het zo simpel mogelijk maken voor de professional,” zegt Dircks. “Eén plek waar je je vraag stelt, en daarachter wordt het geregeld met betrouwbare AI.”
In veel organisaties zoeken medewerkers hun weg al via ChatGPT. “Dat is schaduw-IT, en daar heb je geen zicht op,” zegt Edith van de Weg, programmamanager bij AIC4NL. “Daarom willen we datzelfde gemak wél bieden, maar dan veilig en beheersbaar.” Dircks vult aan: “Medewerkers moeten steeds meer applicaties openen. Dat kost tijd die er vaak niet is.”
Een gezamenlijke infrastructuur
De eerste stap is een platform dat gekoppeld is aan verschillende systemen, waar zorgmedewerkers vragen kunnen stellen en informatie direct bij de bron wordt opgehaald. Het groeit stap voor stap, vergelijkbaar met een bibliotheek, zoals Spotify. Per medewerker is in te stellen wat wel en niet zichtbaar is.
Veel van dezelfde vragen spelen in elke organisatie. Door ze samen op te pakken, hoeft niet iedereen daar apart oplossingen voor te ontwikkelen. Vanuit die gedeelde basis ontstaat een gezamenlijke infrastructuur: een open omgeving met bouwstenen die organisaties kunnen gebruiken en aanvullen.
Een belangrijk uitgangspunt is dat informatie bij de bron blijft. Protocollen blijven bijvoorbeeld bij Vilans, cao-informatie bij de eigenaar. “Als je dit niet samen doet, blijf je dingen dubbel bouwen,” zegt Souwerbren. “En dan weet je ook nooit zeker of je met de meest actuele informatie werkt.”
Gelijk inzetten op schaalvoordelen
AIC4NL bracht zorgorganisaties en ActiZ al in de ontwerpfase bij elkaar aan tafel. Door vanaf het begin samen te bouwen, ontstaat breed draagvlak. Van de Weg: “In andere sectoren zie je dat organisaties het vaak zelf proberen te doen. Hier wordt vanaf het begin samen opgetrokken. Dat zorgt ervoor dat mensen zich ook echt verbinden aan wat er wordt gebouwd.”
Een innovatie hoeft daardoor niet telkens opnieuw ingepast te worden. Ontwikkelaars en leveranciers sluiten aan op een gedeelde basis, waardoor wat in één organisatie werkt snel inzetbaar is voor de hele sector.
Dat vraagt ook iets van de betrokken partijen. Financiering is nog niet structureel geregeld en er zijn keuzes nodig over governance. Souwerbren: “Je moet bereid zijn om te delen en anderen mee te laten kijken. En je moet je kunnen houden aan afspraken die je samen maakt.” Van de Weg: “Je wilt tempo houden, maar ook iedereen meenemen.”
Verantwoorde ontwikkeling van AI in de ouderenzorg
Het eerste deel van de infrastructuur wordt momenteel opgebouwd, met als doel om in de zomer van 2026 de eerste toepassing klaar te hebben staan. Als dit werkt, kan dit breder worden uitgerold en wordt het platform stap voor stap gevuld met toepassingen. Uiteindelijk gaat het erom dat zorgmedewerkers minder tijd kwijt zijn aan zoeken en administreren, minder fouten maken en meer ruimte hebben voor zorg. Met deze aanpak wil AIC4NL laten zien hoe AI op schaal kan bijdragen aan structurele verbetering in de zorg.
“Er zit veel energie op en er is veel geloof in deze samenwerking. Mensen willen hierop aanhaken,” zegt Souwerbren. Van de Weg vult aan: “De ouderenzorg wordt vaak als behoudend gezien. Maar wat hier gebeurt, is juist heel vernieuwend. Dit laat zien dat de sector sneller kan bewegen dan vaak wordt gedacht. En dat sluit goed aan bij waar wij als AIC4Nl voor staan: een verantwoorde en snellere toepassing van AI in, onder andere, de zorg!”
