In onze eerdere analyse concludeerden we dat digitalisering en AI nadrukkelijk zijn verankerd in het nieuwe regeerakkoord. Drie aangekondigde instrumenten zijn daarbij bepalend:
• de versterkte nationale investeringsinstelling
• het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie,
• de Nederlandse Digitale Dienst.
Hieronder reflecteren wij op deze drie instrumenten.
Nationale investeringsinstelling: kapitaal voor opschaling
Het regeerakkoord voorziet in een versterkte nationale investeringsinstelling met een omvang van 3 tot 5 miljard euro. Deze keuze raakt direct aan het toekomstige verdienvermogen van Nederland. AI en andere sleuteltechnologieën vragen langdurige, risicodragende investeringen. Zonder publiek kapitaal dat privaat en institutioneel kapitaal mobiliseert, blijft opschaling achter en groeit de afhankelijkheid van buitenlandse investeerders en technologieplatforms.
Voor de AI-sector betekent dit concreet:
- betere doorgroeimogelijkheden voor Nederlandse AI-bedrijven,
- versterking van deep tech-ontwikkeling,
- meer strategische autonomie.
De effectiviteit van deze instelling zal afhangen van focus. Gerichte investeringen in AI als sleuteltechnologie zijn noodzakelijk om daadwerkelijk schaal te realiseren.
Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie: van onderzoek naar toepassing
Het regeerakkoord kondigt daarnaast een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie aan. Nederland beschikt over sterke kennisinstellingen en publiek-private samenwerkingen, maar kent een bekende kloof tussen onderzoek en grootschalige toepassing. Een disruptieagentschap kan deze vertaalslag versnellen door:
• langjarige innovatieprogramma’s te ondersteunen,
• technologische doorbraken gericht naar toepassing te brengen,
• risico te nemen waar marktpartijen dat niet kunnen.
Voor AI raakt dit zowel fundamentele modelontwikkeling als toepassing in strategische sectoren. Juist hier is samenhang tussen infrastructuur, industriebeleid en toepassingsdomeinen cruciaal.
Nederlandse Digitale Dienst: regie op digitale uitvoering
Met de oprichting van een Nederlandse Digitale Dienst kiest het kabinet voor meer centrale regie op digitalisering binnen het Rijk. De NDD krijgt een coördinerende rol bij grote IT-projecten, het stellen van standaarden en het bundelen van digitale voorzieningen. Dit is essentieel voor interoperabiliteit, veiligheid en het verminderen van strategische afhankelijkheden.
Voor de inzet van AI binnen de overheid zijn dit randvoorwaarden. AI-toepassingen vragen hoogwaardige data-infrastructuur, duidelijke governance en consistente standaarden. De NDD kan daarmee de basis leggen voor schaalbare, verantwoorde toepassing van AI in publieke dienstverlening en voor een sterkere rol van de overheid als launching customer.
Digitale soevereiniteit als bestuurlijke prioriteit
Met de start van staatssecretaris Willemijn Aerdts voor Digitale Economie en Soevereiniteit krijgt digitalisering een expliciete economische en strategische positie binnen het kabinet. In haar eerste reactie benadrukte zij het belang van technologische weerbaarheid, digitale autonomie en het versterken van het Nederlandse innovatievermogen.
Dat is een relevante verschuiving. Digitale soevereiniteit raakt direct aan de vraag wie controle heeft over data, cloud, AI-modellen en kritieke infrastructuur. Het bepaalt in hoeverre Nederland zelfstandig kan opereren in een geopolitieke context waarin afhankelijkheden toenemen.
De bestuurlijke verankering bij Economische Zaken onderstreept dat AI en digitalisering niet uitsluitend IT-vraagstukken zijn, maar kernonderdelen van ons economisch beleid, ons verdienvermogen en onze strategische positie. De effectiviteit van deze nieuwe rol zal afhangen van samenhang: tussen industriebeleid, infrastructuurontwikkeling, cybersecurity en toepassing in publieke en private sectoren. Juist daar ligt de verbinding met de drie pijlers die wij eerder hebben geschetst.
Langs drie pijlers naar impact
Wanneer we deze keuzes spiegelen aan de drie lijnen uit onze position paper, ontstaat een duidelijke structuur:
AI-infrastructuur
De Nederlandse Digitale Dienst en de inzet op digitale soevereiniteit versterken de basis: regie op data, cloud, standaarden en interoperabiliteit. Zonder sterke infrastructuur geen digitale autonomie.
Een eigen AI-industrie
De nationale investeringsinstelling en het disruptieagentschap creëren de voorwaarden voor opschaling van Nederlandse AI-bedrijven. De stap van pilotland naar opschaalland vraagt kapitaal, focus en publieke risicodeling.
AI als transitieversneller in strategische sectoren
De grote maatschappelijke opgaven, defensie, energie & klimaat, zorg en landbouw vragen om slimme inzet van technologie. AI kan hier bijdragen aan betere besluitvorming, efficiëntere processen en gerichte innovatie binnen duidelijke publieke kaders. De nationale investeringsinstelling kan hierbij een belangrijke rol spelen.
De volgende stap
Met deze instrumenten liggen de contouren voor een sterker Nederlands AI-ecosysteem er. De komende jaren draait het om samenhang: infrastructuur, industrie en toepassing moeten gelijktijdig worden ontwikkeld. Als AI Coalitie 4 NL werken wij met meer dan 400 deelnemers op dit snijvlak. Via onze werkgebieden, innovatieprogramma’s en ecosystemen verbinden wij infrastructuurontwikkeling, opschaling van AI-bedrijven en toepassing in strategische sectoren. De richting is gezet. Nu moet de uitvoering volgen.
