In de derde ronde van deAiNed ELSA Labszit bij elke use case een toezichthouder aan tafel. Dat is nieuw. Binnen de labs worden RegGuides ontwikkeld. Dit zijn concrete handreikingen waarmee bedrijven sneller aan deAI-Actvoldoen, zodat ze meer ruimte krijgen voor innovatie. De voorstellen zijn inmiddels ingediend. De beoordelingscommissie kiest er drie uit.
We spraken met Huub Janssen, voorzitter van de beoordelingscommissie. Hij legt uit waarom het zo belangrijk is dat de toezichthouder proactief meedoet.
De eerste AI-toezichthouder van Nederland
Janssen is van huis uit econoom en werkt sinds 2007 als kwartiermaker. In 2020 vroeg de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) hem om toezicht op AI op te zetten. “In die tijd waren grote taalmodellen (LLM’s) nog niet bekend bij het brede publiek, niemand wist wat we van AI konden verwachten. Toezicht was nog nooit eerder gedaan, er was geen geld, er waren geen mensen. Veel succes zeiden ze.”
Janssen zette eerst binnen de RDI het toezicht op AI op, startte daarna de Nederlandse werkgroep van toezichthouders op AI en in 2022 een Europese variant. In 2025 lanceerde hij samen met de VN-organisatie UNESCO een mondiaal netwerk van toezichthouders. In de beoordelingscommissie van de ELSA Labs kijkt hij dus vooral vanuit de toezichthouder. Andere leden van de commissie zoomen meer in op het bedrijfsleven en de AI-technologie.
Als we zorgen dat bedrijven snel compliant zijn, kunnen we sneller go-to-market en de concurrentie aangaan. Want als je in Europa aan de regels voldoet kom je overal binnen.
Huub Janssen, kwartiermaker en voorzitter van de beoordelingscommissie van ELSA Labs
RegGuides
De regels rondom AI zijn vastgelegd in de Europese AI-Act. Voordat de wet volledig van kracht is, is hij al aangepast via de Digital Omnibus, een Europese wijzigingsverordening. Niet gek dus dat bedrijven het lastig vinden om zeker te weten dat hun toepassing voldoet. De bestaande kaders zijn veelal generiek en abstract.
Daarom ontwikkelen de labs, met de toezichthouder aan tafel, handreikingen voor het voldoen aan de regels, oftewel RegGuides. Volgens Janssen gaan deze handreikingen concrete kansen opleveren voor het bedrijfsleven. “Bij de frontiermodellen (de grootste AI-modellen) is Europa te laat begonnen. Maar we hebben de concurrentieslag op het gebied van AI nog niet verloren. AI op een verantwoorde manier ontwikkelen is de Europese kracht. Als we zorgen dat bedrijven snel compliant zijn, kunnen we sneller go-to-market en de concurrentie aangaan. Want als je in Europa aan de regels voldoet kom je overal binnen.”
Toezicht houden is ook helpen innoveren
Bij elke use case koppelt het AI-toezicht Coördinatiecentrum van de RDI en de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) een toezichthouder uit de betreffende sector. De AI-Act verplicht lidstaten tot een proactieve rol door het opzetten van een regulatory sandbox. Dit is een testomgeving waarin toezichthouder en bedrijfsleven samen compliance vragen oplossen. Dit is de manier volgens Janssen: “Een toezichthouder heeft een duaal mandaat. De maatschappelijke taak om te zorgen dat AI veilig is, én de taak om bedrijven proactief te helpen aan de regels te voldoen, zodat zij zich zoveel mogelijk op innovatie kunnen richten. Dus niet alleen achteraf controleren en eventueel een boete uitdelen, maar vooraf meedenken.”
Volgens Janssen is de inhoud van de AI-Act basaler dan vaak wordt gedacht. “Het is in essentie veiligheidswetgeving. Het zegt bijvoorbeeld dat AI niet mag doden, niet iemand mag verwonden en niet mag discrimineren. Het gaat hier om grondrechten die niet ondermijnd mogen worden, toepassingen die niet gehackt mogen worden. Eigenlijk heel logische veiligheidszaken.”
De meeste bedrijven willen dat ook, maar het kost vaak tijd en moeite. Hoe meer een bedrijf met veiligheid bezig is, hoe minder energie er soms overblijft voor innovatie. Daarom is deze regeling zo belangrijk, zegt Janssen. “We hebben maximale focus op innovatie, als we het bedrijven makkelijk maken om aan de wetgeving te voldoen.”
En voor innovatie is snelheid van groot belang. Omdat AI zich met zo’n vaart ontwikkelt, ziet Janssen graag een snelle doorlooptijd van de use cases binnen de labs. “Dat kan agile (in kleine stappen), niet wachten tot iets volledig af is, maar elke drie maanden een update. Zo laat je zien wat je doet, kun je makkelijk bijsturen én help je bedrijven zo snel mogelijk met compliance. Alles wat langer dan een half jaar duurt is al vaak te oud.”
Groot denken
De kans voor Europa ligt bij het op een verantwoorde manier ontwikkelen van AI. Deze markt zal volgens Janssen de komende drie tot vijf jaar snel groeien, in Europa maar ook wereldwijd. Om hiervan te profiteren moet Europa wel groter gaan denken, volgens Janssen. “Ik zou graag zien dat we dit grootschalig aanpakken. Als we het verschil willen maken moeten we bedrijven hebben die serieus willen schalen, niet alleen in Europa, maar in de hele wereld.”
Dat is ook in het belang van de toezichthouders. Want net als consumenten en bedrijven hebben toezichthouders óók een alternatief nodig. “Als we afhankelijk zijn van slechts een aantal leveranciers van buiten de Europese Unie, kun je als toezichthouder al bijna niet meer ingrijpen. De uiterste maatregel is een speler van de markt halen, maar dat kan niet als er geen Europees alternatief is.”
In een AiNed ELSA Lab onderzoeken wetenschappers, bedrijven, overheden en burgers samen hoe je AI verantwoord ontwikkelt en toepast. ELSA staat voor Ethical, Legal and Societal Aspects. Elk lab toetst AI-toepassingen aan ethische en juridische standaarden binnen één concreet toepassingsgebied, zoals gezondheidszorg, energie, mobiliteit of de technische industrie.
In een AiNed ELSA Lab onderzoeken wetenschappers, bedrijven, overheden en burgers samen hoe je AI verantwoord ontwikkelt en toepast. ELSA staat voor Ethical, Legal and Societal Aspects. Elk lab toetst
AI groeit in hoog tempo van een specifieke digitale technologie naar een systeemtechnologie die economie, overheid en samenleving verandert. Dat biedt kansen voor productiviteit en innovatie, maar roept ook vragen
Om de beste ervaringen te bieden, gebruiken we technologieën zoals cookies om apparaatinformatie op te slaan en/of te openen. Door toestemming te geven voor deze technologieën kunnen we gegevens verwerken, zoals browsegedrag of unieke ID's op deze site. Geen toestemming geven of toestemming intrekken kan een negatieve invloed hebben op bepaalde functies en mogelijkheden.
Functional
Altijd actief
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Statistics
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.