Europese AI Act vraagt om praktische handvatten voor ondernemers
Veel ondernemers weten nog nauwelijks wat de Europese AI Act voor hen gaat betekenen. Uit onderzoek van de Kamer van Koophandel blijkt dat slechts 7% van de ondernemers goed op de hoogte is van de nieuwe regels, terwijl veel bedrijven al volop gebruikmaken van AI-toepassingen. Dat is zorgelijk: een deel van de AI Act is al in werking getreden en andere onderdelen volgen in augustus 2026. Ook het toezicht start in de loop van dat jaar. Het is daarom belangrijk dat organisaties tijdig beginnen met de voorbereiding om compliant te zijn met de wet.
Waarom de AI Act?
De AI Act is Europese wetgeving die in alle lidstaten geldt en bedoeld is om de risico’s van AI voor mens en maatschappij beheersbaar te maken. De nadruk ligt op consumentenbescherming en de bescherming van mensenrechten. Om te bepalen wat de wet voor een organisatie betekent, is het raadzaam te werken met een stappenplan. Daarmee ontstaat snel inzicht in de acties die nodig zijn. AIC4NL volgt de Gids AI-verordening van de Rijksoverheid, welke we hieronder kort uiteenzetten.
Stap 1: Bepaal of het systeem onder de AI-definitie valt
Als een toepassing niet binnen de definitie van AI in de wet valt, zijn er geen verplichtingen. De definitie richt zich op autonomie, aanpassingsvermogen en inferentievermogen van het systeem. Bepaalde methoden die in de praktijk niet als ‘AI’ worden gezien, kunnen toch onder deze definitie vallen.
Stap 2: Bepaal de risicocategorie
De AI Act onderscheidt vier risiconiveaus:
- Verboden toepassingen – AI die mensen manipuleert, social scoring toepast of emotieherkenning inzet, mag niet op de Europese markt worden gebracht.
- Hoog risico – Producten zoals auto’s, speelgoed, liften, machines en medische hulpmiddelen vallen hieronder wanneer zij AI bevatten. Ook bepaalde domeinen, zoals onderwijs, HR, rechtshandhaving en toegang tot publieke diensten, worden als hoog risico beschouwd.
- Algemeen toepasbare AI – Modellen zoals ChatGPT (OpenAI), Gemini (Google) en DeepSeek.
- Generatieve AI en chatbots – Toepassingen die tekst, beeld of geluid genereren of direct met gebruikers communiceren.
Stap 3: Bepaal de rol — aanbieder of gebruiker
Aanbieders en gebruikers hebben verschillende verantwoordelijkheden:
- Aanbieders ontwikkelen of brengen AI-producten op de markt, ook als het model voor intern gebruik wordt ontwikkeld.
- Gebruikers passen AI toe binnen hun eigen processen of diensten.
Voor aanbieders gelden doorgaans strengere eisen dan voor gebruikers.
Stap 4: Breng de verplichtingen in kaart
Na het bepalen van de categorie wordt duidelijk welke verplichtingen gelden.
- Verboden toepassingen moeten uit de markt worden gehaald.
- Hoogrisicosystemen kennen tien kernverplichtingen, waaronder risicomanagement, technische documentatie en waarborgen tegen discriminatie.
- Voor generatieve AI en chatbots geldt dat duidelijk moet zijn wanneer output door AI is gecreëerd (bijvoorbeeld via een watermerk) of wanneer iemand communiceert met een AI-systeem.
Wat doet de werkgroep Waarden, Normen en Regelgeving (WNR)?
De werkgroep WNR ondersteunt organisaties bij het verantwoord en juridisch correct toepassen van AI. De werkgroep verspreidt relevante richtlijnen en stappenplannen, informeert deelnemers over nieuwe ontwikkelingen bij toezichthouders en beleidsmakers en koppelt wetenschappelijke inzichten, bijvoorbeeld uit de ELSA Labs, terug naar de praktijk.
Deelnemers kunnen daarnaast praktijkvraagstukken inbrengen, die door kennisinstellingen verder worden onderzocht. Door gezamenlijk te werken aan kennis en praktische hulpmiddelen helpt WNR organisaties om niet alleen te voldoen aan de nieuwe regels, maar ook te profiteren van de kansen die verantwoorde AI biedt. Zo blijft innovatie mogelijk binnen duidelijke, betrouwbare kaders waarin mens en maatschappij centraal staan.
AIC4NL organiseert op 11 november a.s. een congres over de implementatie van de AI Act, waarin experts en beleidsmakers praktische handvatten delen voor organisaties die met de wet aan de slag willen.
Meer weten?
Meer weten over het werkgebied WNR? Stel een vraag via normenwaardenenregelgeving@aic4nl.nl.
