Vijf vragen aan Saskia Vlaar: ‘AI leer je niet uit een boek, maar in de praktijk’

Na ruim drie jaar neemt Saskia Vlaar afscheid als bestuurslid van AIC4NL. In die periode zag ze de Nederlandse AI Coalitie en AiNed samengaan, groeide AIC4NL verder als organisatie en kwamen programma’s voor innovatie, talent en toepassing steeds meer tot uitvoering. Vanuit haar achtergrond in het bedrijfsleven stelde Saskia daarbij steeds de vraag: hoe zorgen we dat AI niet bij plannen en beleid blijft, maar daadwerkelijk terechtkomt bij de mensen en organisaties die ermee aan de slag gaan?

1. Waar en wanneer begon voor jou de reis met AIC4NL, en wat sprak je aan in de opgave?

“In maart 2023 werd ik gevraagd voor het bestuur. Vanuit mijn werk bij Shell op het gebied van digitale innovatie zag ik hoe afhankelijk Nederland en Europa waren van technologie uit China en de Verenigde Staten. Dat werd ooit heel tastbaar toen een gezichtsherkenningstool in het lab mij classificeerde als een vrouw van Chinese afkomst van achter in de zestig. De database waarop het systeem was getraind, bleek afkomstig uit Azië.

Voor mij raakte dat aan een veel grotere vraag: zorgen we dat Nederland en Europa zelf positie opbouwen in AI, op een manier die past bij onze normen, waarden en regelgeving? Daar wilde ik aan bijdragen. Ook de expertise van Willem Jonker en Inald Lagendijk op het gebied van AI en digitalisering en de mogelijkheid om gezamenlijk aan zo’n missie te werken, spraken me aan.”

2. De Nederlandse AI Coalitie en AiNed hebben per 1 januari 2025 hun krachten gebundeld. Hoe kijk je terug op die stap?

“Voor mij hoorden die twee bij elkaar. Nederland is te klein om het ecosysteem en een groot innovatieprogramma los van elkaar te organiseren. Met het Nationaal Groeifondsprogramma AiNed was een investeringsbudget van €350 miljoen beschikbaar om het Nederlandse AI-ecosysteem een flinke injectie te geven. Daarmee konden we daadwerkelijk investeren in instrumenten als InnovatieLabs, ELSA Labs en Learning Communities en in een programma als Breaking Barriers, waarmee AI-startups worden geholpen om door te groeien naar scale-ups. De coalitie bracht het brede netwerk en de kennis uit bedrijven, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties.

Door die twee werelden bij elkaar te brengen, ontstond veel meer slagkracht. Ik ben er trots op dat daar nu één organisatie staat, met een professioneel team van mensen met veel expertise, energie en verschillende achtergronden.”

3. Waar ben je het meest trots op als je kijkt naar wat er in jouw bestuursperiode in beweging is gebracht?

“Talent, kennis en vaardigheden hebben voor mij altijd hoog op de agenda gestaan. AI wordt steeds krachtiger en toegankelijker. Dan moeten de mensen die ermee werken ook begrijpen hoe de technologie werkt, wat hun data betekenen en welke risico’s eraan zitten. Dat leer je niet alleen uit een boek.

Daarom heb ik me intensief beziggehouden met de Learning Communities, waarin bedrijven en onderwijsinstellingen medewerkers en studenten samen laten leren en werken aan concrete praktijkvraagstukken. Inmiddels zijn er vijf actief. Een mooi voorbeeld is AIMM in de maakindustrie, waar bedrijven, onderwijsinstellingen en kennispartners samenwerken aan concrete AI-toepassingen, zoals automatische kwaliteitscontrole en voorspellend onderhoud. Wat ik er zo waardevol aan vind, is dat leren, innoveren en toepassen hier samenkomen. Juist die wisselwerking is volgens mij essentieel om AI verder te brengen in Nederland. Ook de call voor de tweede ronde Learning Communities is inmiddels gestart.

De AI Cup tijdens Het Nederlandse AI Congres 2026 past in dezelfde lijn. Met 89 teams en 300 studenten was het de grootste AI-studentencompetitie die ooit in Nederland is gehouden. De teams werkten zes weken aan een maatschappelijk vraagstuk op het snijvlak van energietransitie en biodiversiteit. Dat vind ik mooi: de volgende generatie AI-talent leert niet alleen over AI, maar ervaart ook wat het betekent om technologie in te zetten voor een concreet maatschappelijk vraagstuk.”

AI wordt steeds krachtiger en toegankelijker. Dan moeten de mensen die ermee werken ook begrijpen hoe de technologie werkt, wat hun data betekenen en welke risico’s eraan zitten. Dat leer je niet alleen uit een boek.

Saskia Vlaar, scheidend bestuurslid AIC4NL

4. AI ontwikkelt zich razendsnel. Wat vraagt dat volgens jou van de manier waarop we in Nederland AI ontwikkelen en toepassen?

“AI is voor mij een transformatie van dezelfde orde als de opkomst van het internet in de jaren negentig. Ook toen veranderde niet alleen de technologie, maar uiteindelijk ook hoe we communiceren, werken, ondernemen en informatie delen. Met AI gebeurt iets vergelijkbaars, alleen ligt het tempo nog hoger. We kunnen er niet meer omheen, en wereldwijd is een race gaande om kennis, toepassingen, infrastructuur en investeringen.

Naarmate AI volwassener wordt en verder doordringt in ons dagelijks leven, worden ook de vragen ingewikkelder. Waar zetten we AI wel voor in en waar niet? Hoe benutten we de kansen en hoe beperken we de risico’s? Dan moeten regelgeving, talent, kennis en vaardigheden, investeringen en infrastructuur kunnen meebewegen met de technologie.

Dat botst soms met programma’s die voor meerdere jaren vooraf worden ingericht. De technologie ontwikkelt zich zo snel dat de uitgangspunten van vandaag over een jaar alweer achterhaald kunnen zijn. Dat vraagt om ruimte om tussentijds bij te sturen en in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Je moet vasthouden aan je ambities, maar flexibel kunnen zijn in de manier waarop je die bereikt.”

5. Wat is er nodig om AI in Nederland verder te brengen? En welke rol zie je daarin voor AIC4NL?

“Werken met AI is een vak. Het vraagt om specifieke kennis en vaardigheden. Je moet de technologie begrijpen, verstand hebben van de data waarmee je werkt en kunnen beoordelen welke beperkingen en risico’s een toepassing heeft. We geven steeds krachtigere tools aan steeds meer mensen. Dat biedt enorme kansen voor productiviteit en voor transities in bijvoorbeeld zorg, energie en defensie, maar vraagt ook verantwoordelijkheid. Samenwerking levert daarbij veel op. Neem radiologie: door ziekenhuizen, onderzoekers en technologiebedrijven samen te brengen, kun je kennis, data en technologie combineren om AI voor beeldherkenning verder te ontwikkelen en toe te passen. Zo bereik je samen meer dan wanneer iedereen afzonderlijk aan een deel van de oplossing werkt.

Daar zie ik een duidelijke rol voor AIC4NL. De coalitie kan partijen bij elkaar brengen om de verantwoorde toepassing van AI in Nederland te versnellen. Ik ben trots op wat we de afgelopen jaren samen hebben opgebouwd, en vooral op het team dat zich daar met zoveel kennis en betrokkenheid voor inzet. Er ligt een stevig fundament en er is nog veel te doen. Mijn ambitie is dat Nederland een sterke positie inneemt in het verantwoord toepassen van AI. AIC4NL kan daar vanuit haar onafhankelijke, verbindende rol een belangrijke bijdrage aan leveren. En dat is precies waar we het voor doen.”