Aan de slag
Het coalitieakkoord 2026-2030 ‘Aan de slag, bouwen aan een beter Nederland’ laat zien dat digitalisering en AI een vaste plek hebben gekregen in het economische en maatschappelijke beleid. In het najaar van 2025 verschenen meerdere richtinggevende rapporten waaronder het Nationale AI-Deltaplan, het AIC4NL position paper en het rapport-Wennink die allemaal wijzen op dezelfde noodzaak: gerichte investeringen, meer samenhang en versnelling van uitvoering. Wij zijn blij om te zien dat de adviezen uit deze rapporten terug te zien zijn in het nieuwe regeerakkoord.
Het regeerakkoord bevat een aparte paragraaf over digitalisering en innovatie en markeert expliciet de beweging van pilotland naar opschaalland voor sleuteltechnologieën zoals AI. In dit artikel duiden we de AI-plannen in het akkoord langs de drie lijnen uit onze position paper.
Pijler 1: AI-infrastructuur en digitale autonomie
Digitale autonomie wordt expliciet benoemd als uitgangspunt voor de overheid. Het kabinet kiest voor een Europese digitale infrastructuur, wil strategische afhankelijkheden in cloud, data en cruciale systemen doelgericht afbouwen en grote IT-projecten opsplitsen zodat meer Nederlandse en Europese mkb-bedrijven kunnen meedoen.
Die nadruk op soevereiniteit is de afgelopen maanden in een stroomversnelling geraakt, mede door maatschappelijke en politieke discussie over de migratie van vitale digitale infrastructuur naar niet-Europese partijen, zoals die rondom DigiD. Het regeerakkoord maakt duidelijk dat de overheid actiever de regie wil nemen richting een soevereine digitale infrastructuur.
Eerste stappen op het gebied van AI zijn inmiddels gezet met de AI-fabriek in Noord-Nederland als onderdeel van de Europees-autonome datacentra. Daarnaast wordt er gewerkt aan verdere opschaling van AI-rekencapaciteit, onder andere via zogenaamde AI-giga fabrieken. Samen vormen zij het fundament voor schaalbare, veilige en soevereine AI-toepassingen. Het regeerakkoord voorziet ook in de oprichting van een Nederlandse Digitale Dienst (NDD) met een duidelijke regierol over digitalisering binnen het Rijk.
Pijler 2: Van pilotland naar opschaalland: een eigen AI-industrie
Het coalitieakkoord positioneert AI nadrukkelijk als sleuteltechnologie binnen industrie- en innovatiebeleid. Nederland moet niet alleen experimenteren, maar ook opschalen. Die ambitie wordt ondersteund door concrete instrumenten. Zo wordt een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie opgericht om doorbraaktechnologieën, waaronder AI, sneller van onderzoek naar toepassing te brengen.
Daarnaast kondigt het kabinet de versterking van een nationale investeringsinstelling aan, met €3 tot €5 miljard extra kapitaal, gericht op het ondersteunen van onder meer AI-startups en AI-scale-ups bij hun groei naar baanbrekende nationale en internationale bedrijven. Door publieke middelen in te zetten als hefboom voor privaat en institutioneel kapitaal, verschuift de nadruk van losse pilots naar opschalen en markttoepassing.
In combinatie met regulatory sandboxes, fiscale instrumenten en gerichtere overheidsinkoop ontstaat daarmee een samenhangend instrumentarium om onder meer AI-bedrijven te laten ontwikkelen, testen én doorgroeien.
Pijler 3: AI als transitieversneller in strategische sectoren
Binnen het industriebeleid kiest het kabinet voor vier domeinen die essentieel zijn voor de toekomstige economie en het maatschappelijk welzijn: digitalisering en AI, veiligheid en weerbaarheid, energie- en klimaattechnologie en life sciences en biotechnologie. In deze domeinen wil het kabinet gerichte technologische nicheposities opbouwen en investeren in innovatie en opschaling. Daarnaast benoemt het regeerakkoord een aantal grote maatschappelijke opgaven, waaronder landbouw en voedsel, die om structurele oplossingen vragen.
Op het terrein van veiligheid en weerbaarheid zet het kabinet fors in op versterking van defensie en nationale veiligheid. Vanuit ons werkgebied Defensie werken we nauw samen met verschillende stakeholders, waaronder de overheid, aan de inzet van AI binnen deze opgaven. Daarbij gaat het onder meer om dual-use technologie, de AI-fabriek en autonome systemen.
Binnen energie en klimaat ligt de nadruk op het versnellen van de energietransitie en het terugdringen van netcongestie. Vanuit ons werkgebied Energie en Duurzaamheid werken we onder andere aan de inzet van AI voor betere voorspelling van energiegebruik en -opwekking.
In life sciences en biotechnologie, en breder binnen de zorg, kiest het kabinet voor slimmere inzet van technologie om professionals te ontlasten en de kwaliteit van zorg te verbeteren. Vanuit ons werkgebied Gezondheid en Zorg voeren we diverse activiteiten uit rond de inzet van AI om zorgprocessen te verbeteren en efficiënter in te richten.
Bij landbouw staat het terugdringen van de stikstofproblematiek centraal, met oog voor een toekomstbestendige sector en economisch perspectief voor boeren. Vanuit ons werkgebied Landbouw en Voeding werken we samen met uiteenlopende stakeholders aan de ontwikkeling van een nationale agenda voor de inzet van AI binnen landbouw, voeding en natuur.
Van ambitie naar impact
Het regeerakkoord legt een duidelijke basis. De volgende stap is uitvoering met impact: in ecosystemen en regio’s, waar overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen samenkomen en met substantiële investeringskracht. Als AI Coalitie 4 NL staan we samen met onze 400 deelnemers klaar om bij te dragen met kennis, kunde, netwerk en instrumenten om deze ambities om te zetten in concrete impact voor Nederland. Aan de slag!
